Tổng quan về tự kỷ

Tự kỷ, còn gọi là rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder, ASD), là một rối loạn phát triển thần kinh có cơ sở sinh học, đặc trưng bởi suy giảm kéo dài trong giao tiếp xã hội và tương tác, cùng các hành vi, sở thích và hoạt động hạn chế, lặp đi lặp lại. Bệnh thường xuất hiện trước 3 tuổi, phần lớn trẻ mắc ASD kèm theo chậm phát triển trí tuệ ở nhiều mức độ khác nhau.

Tình hình mắc bệnh toàn cầu và các quốc gia

Những năm gần đây, tỷ lệ mắc ASD có xu hướng tăng. Tại châu Âu, châu Á và Mỹ, tỷ lệ phổ biến của ASD dao động từ 2/1000 đến 25/1000, tức khoảng 1/500 đến 1/40. Đến năm 2012, số liệu giám sát cho thấy tỷ lệ mắc đã đạt 1/68. Trẻ trai mắc ASD nhiều gấp 3–4 lần so với trẻ gái. Dù ít gặp ở trẻ gái, nhưng triệu chứng thường nặng hơn và dễ kèm các rối loạn tâm thần khác.

Tác hại chính

1. Cô lập xã hội

Vấn đề cốt lõi của ASD là rối loạn giao tiếp xã hội. Trẻ thường thiếu giao tiếp bằng mắt, không hiểu cảm xúc người khác, khó xây dựng mối quan hệ với bạn bè cùng lứa. Sự cô lập này khiến trẻ chịu nhiều áp lực trong học đường và xã hội.

2. Rối loạn ngôn ngữ

Nhiều trẻ tự kỷ bị chậm phát triển ngôn ngữ hoặc không có khả năng nói. Một số trẻ có thể nói nhưng không biết giao tiếp hiệu quả, chẳng hạn không biết luân phiên hội thoại, không hiểu ẩn dụ hay câu đùa, gây hạn chế lớn trong học tập và giao tiếp.

3. Hành vi lặp đi lặp lại

Trẻ ASD thường có các hành vi lặp đi lặp lại như vỗ tay, xoay vòng hoặc xếp đồ vật, đồng thời rất nhạy cảm với thay đổi trong sinh hoạt. Những hành vi này giới hạn hoạt động và dễ gây bất ổn cảm xúc.

4. Khó khăn học tập và vấn đề cảm xúc

ASD thường đi kèm với rối loạn chú ý, lo âu, ám ảnh cưỡng chế... làm giảm hiệu quả học tập. Nhiều trẻ do bị hiểu lầm và cô lập lâu dài có thể phát sinh trầm cảm hoặc hành vi tự làm hại, làm tăng gánh nặng chăm sóc.

5. Bệnh kèm theo rối loạn tâm thần khác

Trẻ tự kỷ dễ mắc kèm lo âu, trầm cảm, ADHD... khiến chất lượng sống suy giảm thêm.

Phương pháp điều trị mới

1. Liệu pháp tế bào gốc: Điều trị tự kỷ bằng tế bào gốc là một phương pháp mới, lợi dụng khả năng tự đổi mới và biệt hóa đa hướng của tế bào gốc thành tế bào thần kinh, nhằm sửa chữa hệ thần kinh bị tổn thương, mang lại hướng điều trị mới cho các trường hợp tự kỷ khó chữa.

Phương pháp điều trị truyền thống

1. Liệu pháp hành vi: Phân tích hành vi ứng dụng (ABA) giúp tăng cường hành vi tích cực, phát triển kỹ năng giao tiếp xã hội và giảm hành vi bất lợi.

2. Huấn luyện ngôn ngữ: Trẻ bị chậm phát triển ngôn ngữ cần các chương trình huấn luyện cá nhân hóa để cải thiện khả năng diễn đạt và hiểu ngôn ngữ.

3. Huấn luyện kỹ năng xã hội: Thông qua thực hành tình huống, trẻ rèn luyện kỹ năng giao tiếp và hòa nhập tốt hơn vào xã hội.

4. Điều trị bằng thuốc: Với những trẻ có hành vi nghiêm trọng hoặc mắc kèm rối loạn tâm thần khác, bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống trầm cảm, chống lo âu... để kiểm soát triệu chứng.

Kết luận

Các chuyên gia tại Trung tâm Y tế Quốc tế United Life nhấn mạnh, phát hiện và can thiệp sớm đóng vai trò then chốt trong phục hồi trẻ tự kỷ. Cha mẹ cần theo dõi sát sao quá trình phát triển của trẻ, nếu có bất thường nên tìm đến chuyên gia kịp thời. Phác đồ can thiệp cần cá thể hóa, có cấu trúc và hệ thống, nhằm tối đa hóa sự phát triển và khả năng hòa nhập xã hội của trẻ.