Tổng quan về di chứng đột quỵ

Đột quỵ là một rối loạn tuần hoàn máu não đột ngột, gồm hai loại: thiếu máu cục bộ và xuất huyết não, trong đó khoảng 80% do nhồi máu não thiếu máu cục bộ và 20% do xuất huyết não. Mặc dù cấp cứu kịp thời có thể cứu sống, nhưng phần lớn bệnh nhân vẫn để lại di chứng với mức độ khác nhau. Các triệu chứng thường gặp gồm liệt nửa người, mất ngôn ngữ, rối loạn nuốt, suy giảm nhận thức... Nếu giai đoạn sớm không phục hồi khoa học sẽ gây khó khăn cho hồi phục chức năng thần kinh, thậm chí tàn phế suốt đời. Trong chẩn đoán và điều trị cần kết hợp hình ảnh học và đánh giá chức năng để xác định vị trí và mức độ tổn thương.

Tình hình mắc bệnh trên toàn cầu

Tại các nước Âu - Mỹ, mỗi năm Hoa Kỳ có khoảng 800.000 ca đột quỵ, hơn 30% trong số đó để lại các mức độ rối loạn chức năng khác nhau, cần điều trị phục hồi lâu dài tại các cơ sở chuyên khoa. Ở Đức, Anh... hệ thống phục hồi chức năng sau đột quỵ được xây dựng khá hoàn thiện, tăng cường phục hồi tại cộng đồng và hỗ trợ chăm sóc tại nhà.

Ở các nước Đông Nam Á như Trung Quốc, Việt Nam, Indonesia..., tỷ lệ đột quỵ tăng qua từng năm, xu hướng ngày càng trẻ hóa. Do nguồn lực phục hồi không đồng đều, tại vùng nông thôn và cơ sở y tế tuyến dưới việc quản lý di chứng còn thiếu sót, khiến chất lượng sống của bệnh nhân giảm sút, gánh nặng xã hội ngày càng lớn.

Tác hại chính

1. Rối loạn vận động

Đột quỵ thường gây liệt nửa người hoặc yếu chi, ảnh hưởng đến các hoạt động cơ bản như đi lại, đứng. Dù đã điều trị ban đầu, nhiều bệnh nhân vẫn cần tập phục hồi lâu dài và khó khôi phục dáng đi bình thường.

2. Rối loạn ngôn ngữ và nuốt

Tổn thương trung tâm ngôn ngữ hoặc dây thần kinh kiểm soát cơ vùng hầu họng sau đột quỵ dễ gây mất ngôn ngữ, khó phát âm hoặc khó nuốt, ảnh hưởng đến giao tiếp và ăn uống, trường hợp nặng có thể dẫn đến viêm phổi hít.

3. Vấn đề nhận thức và tinh thần

Bệnh nhân thường giảm trí nhớ, kém tập trung; một số có tâm trạng chán nản, lo âu hoặc trầm cảm sau đột quỵ, càng cản trở quá trình phục hồi.

4. Suy giảm khả năng sinh hoạt hằng ngày

Khả năng tự chăm sóc như mặc quần áo, đi vệ sinh, ăn uống... bị hạn chế, cần người hỗ trợ, làm tăng gánh nặng gia đình, hạn chế sự hòa nhập xã hội và độc lập tâm lý của bệnh nhân.

Phương pháp điều trị mới

Liệu pháp tế bào gốc

Công nghệ tế bào gốc giúp sửa chữa mô thần kinh bị tổn thương, mang lại hy vọng mới cho điều trị di chứng đột quỵ. Liệu pháp này đã được áp dụng lâm sàng tại nhiều quốc gia như một phương pháp hỗ trợ phục hồi, có tiềm năng mạnh mẽ trong tái tạo thần kinh.

① Thúc đẩy tái tạo thần kinh: Tế bào gốc có khả năng biệt hóa thành tế bào thần kinh, giúp tái lập lại mạng lưới thần kinh bị tổn thương.

② Cải thiện tưới máu não: Thúc đẩy hình thành mạch máu mới, cải thiện môi trường cung cấp máu cho não.

③ Giảm phản ứng viêm: Ức chế viêm não sau đột quỵ, giảm tổn thương thứ phát.

④ Tăng tốc độ phục hồi chức năng: Kết hợp với phục hồi truyền thống, hỗ trợ khôi phục nhanh hơn ngôn ngữ và vận động.

⑤ Áp dụng cho nhiều loại đột quỵ: Bao gồm di chứng do cả nhồi máu não thiếu máu và xuất huyết não.

Phương pháp điều trị truyền thống

1. Phục hồi chức năng truyền thống

Vật lý trị liệu và hoạt động trị liệu là phương pháp cơ bản, thông qua các bài tập lặp đi lặp lại để thúc đẩy tái cấu trúc thần kinh não. Nội dung gồm tập dáng đi, phục hồi cơ lực, duy trì tầm vận động khớp...

2. Phục hồi ngôn ngữ và nuốt

Rối loạn ngôn ngữ cần được luyện tập phát âm, biểu đạt dưới sự hướng dẫn của chuyên gia ngôn ngữ trị liệu; rối loạn nuốt được cải thiện nhờ kích thích phản xạ nuốt, tập ăn uống tiến triển.

3. Can thiệp bằng thuốc

Sử dụng thuốc cải thiện tưới máu não, thúc đẩy hồi phục thần kinh như thuốc dinh dưỡng thần kinh, thuốc chống trầm cảm... đồng thời cải thiện tâm trạng sau đột quỵ, tăng động lực phục hồi.

4. Điều trị điều hòa thần kinh

Bao gồm kích thích từ xuyên sọ, kích thích điện chức năng... là kỹ thuật không xâm lấn giúp điều chỉnh hoạt động thần kinh não, nâng cao hiệu quả tập luyện, cải thiện vận động và nhận thức.

5. Hỗ trợ tâm lý và xã hội

Bệnh nhân sau đột quỵ thường có áp lực tâm lý lớn, do đó hỗ trợ gia đình và trị liệu tâm lý là rất cần thiết. Trị liệu nhóm, liệu pháp nhận thức - hành vi và sự tham gia của người thân trong kế hoạch phục hồi giúp nâng cao tỷ lệ hồi phục tổng thể.

Kết luận

Di chứng đột quỵ đe dọa nghiêm trọng đến khả năng sinh hoạt và chức năng xã hội của bệnh nhân. Các chuyên gia tại Trung tâm Y tế Quốc tế United Life cho rằng, đánh giá khoa học tình trạng bệnh và áp dụng liệu pháp tế bào gốc kết hợp với phục hồi toàn diện là chìa khóa để cải thiện phục hồi chức năng và chất lượng sống. Chẩn đoán sớm và điều trị sớm là yếu tố cốt lõi để phòng ngừa tổn thương không hồi phục.