การวินิจฉัยโรคข้อเข่าเสื่อม

โรคข้อเข่าเสื่อม (KOA) เป็นโรคเรื้อรังที่พบได้บ่อยในผู้สูงอายุ โดยมีอาการหลักคือการเสื่อมสภาพของกระดูกอ่อนในข้อ, การเกิดกระดูกงอก, และความผิดปกติของการทำงานของข้อ โรคนี้มักเกิดในผู้สูงอายุ แต่ในปัจจุบันผู้ที่มีอายุน้อยก็เริ่มมีอาการจากการบาดเจ็บจากการออกกำลังกาย, ความอ้วน, หรือพฤติกรรมการใช้ชีวิตที่ไม่เหมาะสม การวินิจฉัยโรคข้อเข่าเสื่อมจะต้องใช้วิธีการหลายอย่าง เช่น การตรวจสอบอาการ, การตรวจร่างกาย, การตรวจภาพถ่าย, และการตรวจในห้องปฏิบัติการ

เกณฑ์การวินิจฉัย

1. อาการทางคลินิก

อาการของโรคข้อเข่าเสื่อมมักจะเริ่มขึ้นอย่างช้าๆ โดยเริ่มจากอาการปวดที่ข้อเข่าระหว่างการเคลื่อนไหวและจะรุนแรงขึ้นเมื่ออายุมากขึ้น อาการที่พบได้บ่อยได้แก่:

① อาการปวดข้อเข่า

● ปวดมากขึ้นเมื่อขยับข้อเข่า, หลังจากนั่งพักหรือเดินนานๆ การเดิน, การปีนบันได, หรือการออกกำลังกายทำให้ปวดเพิ่มขึ้น

● ในระยะท้ายๆ ผู้ป่วยอาจรู้สึกปวดแม้ในขณะพักผ่อนหรือเวลากลางคืน ส่งผลกระทบต่อการนอนหลับ

● การเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศ (เช่น อากาศหนาวหรือชื้น) อาจทำให้อาการแย่ลง

② ความตึงของข้อและข้อเคลื่อนไหวจำกัด

● ข้อเข่ารู้สึกตึงเมื่อตื่นนอนหรือหลังจากที่ไม่ขยับนานๆ โดยจะเป็นช่วงเวลาสั้นๆ หรือบางครั้งอาจนานถึงครึ่งชั่วโมง

● ในกรณีที่รุนแรง ข้อเข่าอาจตึงตลอดทั้งวันและมีข้อจำกัดในการเคลื่อนไหว เช่น การนั่ง, การยืน, หรือการเดินขึ้นบันได

③ ข้อเข่าบวมและผิดรูป

● อาจพบข้อเข่าบวมเนื่องจากอาการอักเสบหรือมีน้ำในข้อ

● ในระยะท้ายๆ อาจพบการบิดเบี้ยวของข้อเข่า เช่น ขาโก่ง (O-shape) หรือขาเอียง (X-shape) ซึ่งทำให้การเดินผิดปกติ

2. การตรวจร่างกาย

แพทย์จะใช้การตรวจร่างกายเพื่อประเมินการทำงานของข้อและสภาพของข้อเข่าดังนี้:

① การตรวจดู

ตรวจสอบว่าข้อเข่ามีอาการบวม, มีการเปลี่ยนแปลงในลักษณะของข้อ, และตรวจสอบการเดินว่าเป็นปกติหรือไม่ (เช่น การเดินขากะเผลก)

② การคลำ

● การคลำเพื่อหาจุดที่เจ็บปวดของข้อ (เช่น บริเวณรอบกระดูกสะบ้าหรือช่องข้อ)

● การประเมินว่ามีน้ำในข้อหรือไม่ (ทดสอบด้วยการเคลื่อนที่ของกระดูกสะบ้า)

③ การทดสอบฟังก์ชั่นข้อเข่า

● การทดสอบช่วงการเคลื่อนไหว: ตรวจสอบว่า ข้อเข่าสามารถยืดหรืองอได้เต็มที่หรือไม่

● การทดสอบการบดกระดูกสะบ้า: ประเมินว่า กระดูกสะบ้าหรือกระดูกข้อต่อได้รับผลกระทบหรือไม่

3. การตรวจทางภาพ

การตรวจทางภาพเป็นเครื่องมือสำคัญในการวินิจฉัยโรคข้อเข่าเสื่อม เนื่องจากช่วยให้ทราบถึงระดับความเสียหายของข้อและกระดูกต่างๆ

① การตรวจ X-ray (การตรวจที่นิยม)

● การแคบลงของช่องข้อ: แสดงถึงการสึกหรอของกระดูกอ่อน

● การเกิดกระดูกงอก: บ่งชี้ถึงการเสื่อมของกระดูก

● การแข็งตัวของกระดูกใต้กระดูกอ่อนหรือการเกิดถุงน้ำ: บ่งชี้ถึงความเสียหายเรื้อรังของข้อ

② การตรวจ MRI

เหมาะสำหรับการตรวจข้อเข่าเสื่อมในระยะแรก ซึ่งสามารถตรวจหาการเสียหายของกระดูกอ่อน, การอักเสบของเยื่อหุ้มข้อ, หรือการบาดเจ็บของหมอนรองข้อได้

③ การตรวจด้วยอัลตราซาวด์

ใช้ในการประเมินน้ำในข้อและการอักเสบของเยื่อหุ้มข้อ เหมาะสำหรับการติดตามอาการ

4. การตรวจทางห้องปฏิบัติการ

การตรวจทางห้องปฏิบัติการสามารถใช้เพื่อแยกโรคข้ออื่นๆ ออกจากโรคข้อเข่าเสื่อม เช่น โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์หรือโรคเกาต์

① การตรวจเลือด

● การทดสอบระดับโปรตีน C-reactive (CRP) และอัตราการตกตะกอนของเม็ดเลือด (ESR): บ่งชี้ถึงการอักเสบที่อาจเกิดขึ้น ซึ่งปกติในโรคข้อเข่าเสื่อมจะเป็นระดับปกติหรือสูงเล็กน้อย

● การทดสอบระดับกรดยูริก: ใช้ในการแยกแยะโรคเกาต์

② การตรวจน้ำในข้อ (สำหรับกรณีที่ซับซ้อน)

น้ำในข้อจะมีลักษณะใสหรือสีเหลืองอ่อน โดยมีจำนวนเซลล์ขาวปกติหรือสูงเล็กน้อย

บทสรุป

ผู้เชี่ยวชาญจากศูนย์การแพทย์ระหว่างประเทศของชีวิตกล่าวว่า การวินิจฉัยโรคข้อเข่าเสื่อมต้องใช้การประเมินที่ครอบคลุมจากอาการทางคลินิก, การตรวจร่างกาย, การตรวจด้วยภาพ และการตรวจในห้องปฏิบัติการ การวินิจฉัยแต่เนิ่นๆ จะช่วยให้สามารถรักษาและควบคุมอาการได้ดีขึ้น และปรับปรุงคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยได้